1. Hidrojen (H): Ticari gübrelere azot bağlanmasında, katı ve sıvı yağların doyurulma işleminde (hidrojenasyon), metanol, amonyak ve hidroklorik asit gibi bileşiklerin eldesinde kullanılır. Kaynak yapımında, hidrojen balonlarını şişirmede ve petrolün işlenmesinde kullanılmasının yanında, şimdilik daha çok roketlerde olmak üzere yakıt olarak da kullanılır. "Hidrojen Yakıt Gözeleri", hidrojen gazından elektrik enerjisi eldesi için geliştirilmekte olan bir teknolojidir. Çevre dostu hidrojen, doğal gaz ve benzine alternatif olarak kabul edilmesinin yanında, kimyasal işlemlerde, metalürjide ve rafinerilerde de kullanılabilecek niteliktedir. Döteryum ve trityum izotopları da, nükleer fisyon ve füzyon işlemlerinde kullanılmaktadır.
2. Helyum (He): Zeplin ve balon gibi hava taşıtlarını şişirmede kullanımıyla bilinen helyum gazı; kaynakçılıkta, germanyum ve silisyum kristallerinin yapımında, titanyum ve zirkonyum eldesinde, süpersonik rüzgar tünellerinde ve derin dalış tüplerinde de kullanılır. Ayrıca, düşük sıcaklık araştırmalarında ve nükleer enerji santrallerinde "soğutucu" olarak da önemlidir. Tüm elementler arasında, en düşük erime ve kaynama sıcaklıkları helyuma aittir. Makro ölçüde bile atomik özelliklerini göstermesi nedeniyle "kuantum sıvısı" olarak da adlandırılan ve ısı iletkenliği olağanüstü derecede yüksek olan sıvı helyum, manyetik rezonans görüntülemede (MRI) ve kanser teşhisi için MRE'de de kullanılır. Yakın zamanda, sıvı roket yakıtı sıkıştırmada da helyumdan faydalanılmaya başlandı.
3. Lityum (Li): Seramik ve cam yapımında, pil üretiminde, yağlayıcı ve alaşım sertleştirici maddelerin bileşiminde, A vitamini sentezinde, nükleer santrallerde soğutucu görevinde ve roketlerde itici kuvvet sağlamada kullanılır. Katı elementler içinde en yüksek özgül ısı kapasitesine sahip olması nedeniyle, ısı iletiminde kullanılan sıvıların bileşiminde yer alır. Ancak, su ya da asit gibi çözücülerle karşılaştığında yüksek bir patlama ya da parlama özelliğine sahip olması ve özellikle sinir sistemi için zehirli etki göstermesi nedeniyle, dikkatli kullanılması gerekir. Bazı lityum bileşikleri, beyin rahatsızlıkları ve psikolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların içeriğinde yer alır.
4. Berilyum (Be): Yüksek oranda ısı emebilme özelliği nedeniyle, hava ve uzay taşıtlarında, iletişim uydularında, nükleer santrallerde ve füze yapımında kullanılır. Ayrıca, hafif metal alaşımlarında, X-ışını tüplerinin pencerelerinde ve saat zembereklerinin yapımında da kullanılır. Yüksek bir erime noktasına sahip olması, hafifliği ve çelikten çok daha esnek bir metal olması nedeniyle, bilgisayar parçaları yapımında, jiroskoplarda ve inşaat sektöründe sık tercih edilen bir elementtir. Berilyumun bakır alaşımı da, kaynak yapımında, elektrik bağlantılarında ve elektrotlarda kullanılır. Zümrüt ve akuamarin, berilyumun değerli kristal formlarıdır. Berilyum ve tozları, zehirli olmalarının yanında, özellikle akciğerlerde kansere yol açabilmektedirler.
5. Bor (B): Amorf bor, ayırt edici yeşil rengi için pirotekni (fişekçilik) alanında ve ateşleyici olarak roketlerde kullanılır. Tenis raketlerinin, nükleer santrallerde kullanılan regülatörlerin ve ısıya dayanıklı cam ürünlerinin yapımında da önem taşır. Borun en önemli ticari bileşiği, yalıtım amaçlı cam elyafının ve bir ağartıcı olan sodyum perboratın yapımında kullanılmaktadır. Diğer bor bileşikleri de, borosilikat camların yapımında kullanılır. Tekstil alanında önem taşıyan bir diğer bor bileşiğiyse, borik asittir. Elektriğe kaşı yalıtkan davranırken, bir metalinkine benzer ısı geçirgenliği gösteren boron nitrit bileşiği, aynı zamanda, karıştırıldığı herhangi bir maddeyi elmas sertliğine getirici özelliktedir. Titanyum ve tungsten ile birlikte kullanımı sonucunda, ağırlığı düşük ancak ısıya karşı dirençli alaşımlar elde edilir. Boron-10 izotopu, nükleer santrallerde ortamdaki nötronları hızla emerek tepkimeleri yavaşlatmak ya da durdurmak için, nükleer radyasyona karşı kalkan olarak ve nötron belirleyici aletlerde kullanılır. Yakın zamanda artrit (eklem iltihabı) tedavisinde kullanılmaya başlanan bor bileşikleri de umut vaat ediyor. Göz dezenfektanlarının bileşiminde de bor bulunuyor.
6. Karbon (C): Tüm organik bileşiklerin yapısına giren karbon, sıvı yağların dehidrasyonunda (sudan arındırılmasında), ayrıca demir ve alaşımlarının işlenmesinde kullanılır. Çelik yapımında, nükleer tepkimelerin kontrolünde, lastiklerin renklendirilmesinde, plastik sanayinde, boya pigmentlerinin eldesinde ve yağlayıcı maddelerin yapımında da bu elementten yararlanılır. Kurşun kalemlerde kullanılan grafit formu ve elmas formu, karbon elementinin iki önemli allotropudur. Karbon-14 izotopu da, radyoaktif yaş tayininde kullanılır. Karbonun "fulleren" denen küre biçimli ya da "nanotüp" denen silindir biçimli molekülleri de, son yıllarda özellikle elektronik ve nanoteknoloji alanlarında devrimsel ilerlemeler sağlamaktadır.
7. Azot (N): Standart sıcaklık ve basınç altında son derece kararlı olan ve atmosferin %78'ini oluşturan azot gazı, besinlerin ve kimyasalların saklanmasında kullanılır. Çok soğuk olan (-196°C) sıvı azotsa, çok düşük sıcaklıklarda gerçekleştirilmesi gereken dondurma işlemlerinde kullanılır. Sperm bankalarında spermlerin dondurularak saklanması, sıvı azotla gerçekleştirilir. Ticari olarak en çok değer taşıyan azot bileşiği amonyaktır (NH3). Güçlü bir çözücü olan amonyak, gübrelerin bileşiğinde bulunan ve plastik endüstrisinde de önemli yeri olan "üre" maddesinin eldesinde kullanılır. Azot, proteinler başta olmak üzere, organik bileşiklerin yapısında yer alan çok önemli bir elementtir. Azotun tüm bileşikleri, ya oksitleyici özelliktedirler, ya da güçlü birer reaktiftirler. Bu nedenle de, uygun koşullarda şiddetli tepkimeler verirler. Bunların arasında TNT (trinitrotoluen), ve amonyum nitrat sayılabilir.
8. Oksijen (O): Bitkilerin ve hayvanların yaşamlarını devam ettirebilmeleri, solunum gazı olan oksijenin (O2) varlığına bağlıdır. Atmosferin %21'i, oksijen gazından oluşmaktadır. Hastanelerde, solunum rahatsızlıkları gösteren hastaların tedavisi için de oksijen gazı sıkça kullanılır. Ayrıca çelik üretiminde, kaynak yapımında, suyun saflaştırılmasında ve beton eldesinde de oksijen kullanılır. Paslanma da, oksijenin varlığında gerçekleşir.
9. Flor (F): Flor ve bileşikleri, uranyum başta olmak üzere, çok sayıda ticari kimyasalın üretiminde kullanılır. Hidroflorik asit, aydınlatma ampullerinin camları üzerine yazı yazılması işleminde kullanılırken; son yıllarda ozon tabakası üzerindeki zararlı etkilerinden dolayı üretimi ve kullanımı sınırlandırılmaya çalışılan kloroflorokarbon gazları (CFC) havalandırma ve soğutma aygıtlarında kullanılır. Teflon içeriğinde de flor yer alır. Diş macunları içeriğinde bulunan florit, belirli bir oranın altında olduğu sürece, diş çürüklerinin oluşumunu önler.
10. Neon (Ne): Akla gelen ilk kullanım alanı renkli reklam aydınlatmaları olsa da; yüksek voltaj göstergelerinde, paratonerlerde, dalga metre tüplerinde ve televizyon tüplerinde de neon kullanılır. Gaz lazerlerinin yapımında, helyumla birlikte kullanılır. Sıvı neon, günümüzde ticari olarak elde edilebilmekte ve soğutucu olarak kullanılmaktadır.
11. Sodyum (Na): Eczacılık, tarım ve fotoğrafçılık alanlarında sıkça kullanılır. Sokak aydınlatmalarında, pillerde, cam yapımında ve sofra tuzu (NaCl) eldesinde kullanılan önemli bir bileşendir. Sıvı sodyum, nükleer santrallerde soğutucu görevinde de kullanılmaktadır. Dünya kabuğunun %2.6'sını oluşturan sodyum, dünyada en bol bulunan altıncı elementtir ve alkali metaller arasında da en bol bulunanıdır. Buna karşın, doğada element halinde rastlanmaz ve kuru sodyum kloridin (NaCl) elektrolizi yoluyla elde edilir. Metal hali, esterlerin (oksijenli asitler ve alkollerin tepkimesi sonucu oluşan maddeler) ve çeşitli organik bileşiklerin eldesi için önemlidir. Çeşitli alaşımların yapılarının kuvvetlendirilmesinde ve dökme metallerin saflaştırılmasında kullanılır. NaK alaşımı, önemli bir ısı ileticisidir. Sodyum elementinin diğer önemli bileşikleriyse soda külü (Na2CO3), kabartma tozu (NaHCO3) ve sodyum nitrattır (NaNO3).
12. Magnezyum (Mg): Fotoğraf makinelerinin gövde ve flaş kaplamalarında, işaret fişeklerinde ve yangın bombaları başta olmak üzere pirotekni alanında yoğun olarak kullanılır. Alüminyumdan üçte bir oranında daha hafif olması nedeniyle, alaşımlarından uçak ve füze yapımında faydalanılır. Eczacılık alanında önem taşıyan bileşikleri de vardır. İtici özellikteki bileşiklerin yapısına katılır. Döküm demir yapımında ve uranyum başta olmak üzere çeşitli metallerin tuzlarından saflaştırılması işleminde kullanılır. Şömine tuğlalarının, aydınlatma ampullerinin, renk maddelerinin ve filtrelerin yapımında da yeri vardır.
13. Alüminyum (Al): Çeşitli mutfak aletlerinin ve dekorasyon malzemelerinin ana yapım maddesidir. Bakır, magnezyum ve diğer metallerle oluşturduğu alaşımlar, saf halinden çok daha güçlü özelliklere sahiptir. Bu nedenle de bu tip alaşımlar; hafif ancak güçlü metallerin gerek duyulduğu, başta füze ve uçak yapımı olmak üzere, her türlü alanda kullanılır. Teleskop aynaları kaplamalarında ve dekoratif kağıtların yapımında da bu elementten yararlanılır. Elektrik iletkenliği bakırın yalnızca %60'ı kadar olsa da, hafif yapısı nedeniyle elektrik iletim hatlarında kullanılır.
14. Silisyum (Si): Silisyum ya da silikon, kullanım alanı en geniş olan elementlerden biridir. Kum ve kil formu, beton ve tuğla yapımında kullanılır. Yüksek sıcaklıklarda çalışma koşullarına çok dayanıklı bir elementtir. Silikat formuysa, mine, emaye ve çanak-çömlek yapımında önemlidir. Çeliğin bileşimine de katılır. Kusursuz mekanik, optik, termal ve elektriksel özellikler taşıyan en ucuz madde olan kum halindeki silika, camın da esas bileşenidir. Aşırı saf silisyum, bor, galyum, fosfor ya da arsenik ile güçlendirildiğinde; transistörler, güneş gözeleri ve doğrultucular gibi, elektronik endüstrisinde büyük önem taşıyan aygıtların yapımında kullanılan silikon karışımları elde edilir. Diatomlar ve radyolaryalar gibi omurgasızların dış iskeletlerinin yapısına katılması nedeniyle de, yaşamsal önem taşımaktadır. Bu dış iskeletler, daha sonra dibe çökerek, çeşitli kayaçların yapısına katılır. Bitkilerin ve insan iskeletinin yapısında da silisyum bulunur. Silikon karbid (SiC), bilinen en sert maddelerden biridir.
15. Fosfor (P): Çeşitli alaşımların yapımına katılan fosfor, sodyum ampullerinin yapımında kullanılan camların eldesinde önemlidir. Fosforik asit, özellikle gübre eldesindeki kullanımıyla, son yıllarda tarım ve hayvancılıkta büyük önem taşır hale gelmiştir. Havai fişek, kibrit, deterjan ve diş macunu yapımında kullanılan fosfor, zararlılarla mücadelede kullanılan çoğu kimyasalın (pestisitlerin) bileşiminde de bulunur. Canlılarda hücre içeriğinin yaşamsal bir bileşeni olarak, özellikle sinir ve kemik dokuları için çok önemlidir. Kemik külünden elde edilen kalsiyum fosfat, kabartma tozunun yapısına katılan mono kalsiyum fosfatın eldesinde kullanılır. Trisodyum fosfat ise, suların yumuşatılmasında, temizlikte ve paslanmaya karşı kullanılan önemli bir fosfat bileşiğidir.
16. Kükürt (S): Siyah barutun ve pillerin temel bileşenlerinden biri olan kükürt, mantar öldürücü kimyasalların (fungusitlerin) ve doğal kauçuğun yapımında kullanılır. Fosfat içerikli gübrelerin bileşimine de katılan kükürtün, ticari açıdan en fazla değer taşıyan bileşiği sülfürik asittir. Sülfit kağıdı başta olmak üzere çeşitli kağıtların yapımında, buharla dezenfekte işlemlerinde ve kurutulmuş meyvelerin ağartılmasında kullanılır. Yağların, vücut sıvılarının ve iskelet için gerekli minerallerin yapısında yer alması nedeniyle de, yaşamsal önem taşır.
17. Klor (Cl): Dünyanın her yerinde, içme sularının dezenfekte edilmesinde kullanılır. Ayrıca, kağıt yan ürünlerinin, boya maddelerinin, tekstil ürünlerinin, petrol ürünlerinin, çeşitli ilaçların, antiseptiklerin, böcek öldürücülerin (insektisitlerin), çözücülerin, plastik ürünlerin ve çok çeşitli tüketim malzemelerinin eldesinde kullanılır. Kloroflorokarbonlar (CFC), kloratlar ve kloroform gibi çok çeşitli bileşiklerin yapısında yer alması nedeniyle, kimya endüstrisinde önemli yer tutmaktadır.
18. Argon (Ar): Elektrikli aydınlatma ampullerinde ve floresan tüplerde kullanılır. Elektrik arklarıyla yapılan kesim ve kaynak işlemlerinde, ayrıca, silikon ve germanyum kristallerinin üretiminde koruyucu soygaz olarak kullanılır. Titanyum ve benzeri reaktif elementlerin eldesinde rol oynar. Radyasyon seviyelerini ölçen Geiger sayaçlarında da kullanılır.
19. Potasyum (K): Bitkilerin gelişimi için çok önemli bir element olan potasyum, çoğu toprak tipinin bileşiminde yer alır ve gübrelerin yapısına da katılır. Cam, sabun, lens ve benzeri maddelerin yapımında, ayrıca yanıcı-patlayıcı maddelerin bileşiminde kullanılır. Sodyum ve potasyum alaşımı (NaK), iyi bir ısı ileticidir. Potasyumun çoğu tuzu, hem kimyasal hem de ticari açıdan önem taşır: örneğin, potasyum nitrat, potasyum karbonat, potasyum sülfat, vs.
20. Kalsiyum (Ca): Toryum, uranyum ve zirkonyum gibi metallerin hazırlanmasında ve çeşitli alaşımların eldesinde kullanılır. Sıvı yağların dehidrasyonunda da kalsiyumdan yararlanılır. Canlıların kemik, diş, kabuk ve benzeri dış iskelet yapılarında yer alır. Bitkilerin bünyesinde de bulunur. Dünya kabuğundaki en bol beşinci element olması karşın, çok reaktif olması nedeniyle asla element halinde bulunmaz. Kireçtaşı, jips ve floritin yapısında da vardır.
GEMİ: Deniz ya da büyük su kütleleri üstünde bir yerden bir yere ulaşmak , yük ve yolculuk için yapılan, yelken ya da yakıt gücüyle çalışan teknedir. İÖ 4000 sonralarında ilkel sallardan daha karmaşık teknelerin yapıldığı Mısır, geminin anayurdu olarak bilinir. Bunlar genelinde kürek ve bir büyük yelken yardımımıyla hareket eden, içi oyulmuş kürekten yapılma teknelerdi. İÖ 150’LERDE Akdeniz’de üstün bir deniz gücü olan Giritlilerin İÖ 700’lerde yerini Fenikeliler aldı. Ancak, Yunan ile Roma döneminde gemilerin kadırga ya da savaş gemisi ve kıç güvertesi kamaralı tekne ya da ticaret gemisi olarak iki belirli türe ayrılırdı.
Ortağçağ başlarında çoğu Akdeniz yük gemilerinin hantal kare yelken yerine üçgen latin yelkenlerini benimsedikleri görülür. Latin donanımı, 7.yüzyıl Müslüman fetihlerinden sonra yaygınlık kazanmıştır. Bu arada Vikingler ya da Kuzey adamları uzak bölgelere akıp yerleştiktikçe İngiltre ve İrlanda’da Danimarkalılar, Fransa ve İtalya’da Normanlar, Rusya’da İskandinavyalılar ya da Varengler olarak tanındılar. Viking gemileri genellikle 21 m uzunluğunda, 4 m genişliğindeydi.
Barutun bulunuşu ve 1350’den sonra gemilerde ilk kez top kullanılması sonucu savaş gemileri ticatet gemilerinden giderek daha çok başkalaştı. 1400’lerde Ege Adaları’na yayılan ve denizcilikte oldukça yeni bir ulus olan Türkler güney tipi geminin yapımını gerçekleştirdiler. Baştaki en büyük olmak üzere üç direkli, Latin yelkeni donanımlı ve kadırgaya oranla daha hafif bir savaş gemisi olan karevela, özellikle Fatih Sultan Mehmet’in bu türden oluşan gemileri karadan Haliç’e indirmesinden sonra Akdeniz’den kuzeye bazı değişimler geçirerek hızla yayıldı. Karevelanın tüm Avrupa’ya kazandığı yaygınlığıa karşı (1492’de Kristof Klomb’un üç direkli tam aramalı Santa Mariasına eşlik eden Nina ve Pinta gibi; ya da 14976-1499 arasında Hindistan’a giden deniz yolunu açan Vasco de Gama’nın filosundaki gemiler)askeri alanda gelişik kadırga, 1538’de Barboros’un Preveze’de Haçlı donanmasını ywenmesiyle denizlerde sürdüğü üstünlüğün doruğunu erişti.ve 1571’de ispanyol ile İtalyanların İnebahtın’da Türkleri yenmelerinden sonra önemini yitirmiştir.
19.yüzyıl ortalarında buharın ortaya çıkması sonucu dünya deniz kuvvetlerinde yelken hızla geriledi. Ticaret filosunda ise yelkenlinin altın çağı buharın gelişiyle ansızın sona ermedi. Savaş gemileri tersine, yelkenli ticaret gemileri 1838’de buhar gücü Avrupa’dan Atlas okyanusunun karşı yakasına ulkaştıktan sonraki 30 yıl içinde görkemli doruklarına ulaştılar. 1869’da Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla yelkenli gemiler için,ağır bir darbe oldu. Dört köşe seren yelkenli kabasortalar Kızıldeniz’in kararsız rüzgarları karşısında güçlükle yol alamamışlardır.
1903’te Hazar Denizi’nde küçük bir yük gemisine dizel motoru denendi. Düşük değerli yakıt yaktığı için kullanımı ucuz bir iç yakıumlı makine olarak kısa bir süre kömür tozu tükettikten sonra mazot yakmasında karar kılındı.
Kimyasal olayların sembol ve formüllerle gösterilmesine kimyasal tepkime denir.
H2 gazı, O2 gazı ile tepkimeye girerse H2O oluşur. Bu olay,
H2 + O2 ® H2O
şeklinde yazılır. Okun solundaki maddelere reaksiyona giren, okun sağındaki maddelere ürün denir.
Kimyasal reaksiyonları aşağıdaki şekillerde sınıflandırabiliriz.
1. Organik Maddelerin Yanma Reaksiyonları
O2 ile reaksiyona girmeye yanma tepkimesi denir. Genellikle yanma olaylarında ısı açığa çıkar.
CH4 + 2O2 ® CO2 + 2H2O + ısı
C2H6 + 7/2 O2 ® 2CO2 + 3H2O+ ısı
C2H5OH + 3O2 ® 2CO2 + 3H2O+ ısı
Yanmanın Şartları
1. Yanıcı madde
2. Oksijen
3. Tutuşma sıcaklığı
Yanma olayları için gerekli şartlardır. Yanma olayları yavaş ve hızlı yanma olarak ikiye ayrılır. Doğalgazın yanması hızlı gerçekleşirken, demirin paslanması yavaş gerçekleşir.
Oksijen : Havada % 21 (yaklaşık 1/5) oranında bulunur. Renksiz, kokusuz, havadan ağır yakıcı bir gazdır.
2. Ayrışma (Analiz) Reaksiyonları
Bir bileşiğin kendisinden daha basit maddelere ayrıştırılmasına analiz denir.
3. Birleşme (Sentez) Reaksiyonları
İki farklı maddenin birleşerek kendi özelliklerini kaybedip yeni özellikte bir madde meydana getirmesi olayına sentez denir.
H2 + 1/2 O2 ® H2O
C + O2 ® CO2
CO2 + H2O ® H2CO3
4. Endotermik Reaksiyonlar
Dışarıdan ısı alarak gerçekleşen kimyasal reaksiyonlardır. Kireç taşının ısıtılması ile CaO ve CO2 ye ayrışması gibi.
CaCO3 + ısı ® CaO + CO2
KClO3 + ısı ® KCl + O2
5. Ekzotermik Reaksiyonlar
Dışarıya ısı veren kimyasal reaksiyonlardır. Kömürün yanması gibi.
C + O2 ® CO2 + ısı
CH4 + 2O2 ® CO2 + 2H2O + ısı
6. Nükleer Reaksiyonlar
a. Bölünme (Nükleer fisyon) reaksiyonları : Büyük çekirdeklerin küçük çekirdeklere parçalanması olayıdır. Reaksiyon sırasında çok fazla enerji açığa çıkar. Örnek: Atom bombası gibi.
b. Birleşme (Nükleer füzyon) reaksiyonları : Küçük kütleli atom çekirdeklerinin birleşerek büyük kütleli atom çekirdekleri oluşturması olayıdır. Hidrojen bombası gibi.
Hidrojen bombasından açığa çıkan enerji, atom bombasından yaklaşık 1000 kat daha fazladır. Güneşte hidrojen atomlarının birleşip helyuma dönüşmesi (füzyon reaksiyonu) sırasında çok büyük enerji açığa çıkar.
Oksijenin elde edilmesi
Oksijen, sıvı havanın damıtılmasıyla elde edilir. Endüstride kullanılır.
Potasyum klorat (KClO3) ın ısıtılmasıyla
Laboratuarda cıva oksit (HgO) in ısıtılması ya da suyun elektroliziyle elde edilir.
Elektroliz : İletken bir sıvının elektrik akımı ile kendini oluşturan elementlere ayrılmasına elektroliz denir. Elektriği ileten eriyiklere de elektrolit denir. Elektroliz sırasında oluşan yüklü atom veya atom gruplarına da iyon denir. Şekildeki elektroliz düzeneğinde anot ve katot iletken metallerden yapılır.
Elektrolit olarak asit, baz veya tuzun sulu çözeltisi kullanılırsa devreden akım geçtiği gözlenir. Sıvı (elektrolit) içindeki (–) yüklü iyonlar anota (+) yüklü iyonlar katoda gider ve böylece sıvı elementlerine ayrılmış olur.
Elektroliz olayında anyonlar anottan, katyonlarda katottan elementel olarak açığa çıkarlar.
Örnek olarak; asitli ortamda H2O nun elektrolizinden anotta oksijen gazı, katotta H2 gazı toplanır.
KİMYASAL REAKSİYONLARDA DENKLEM DENKLEŞTİRME
Denklem Denkleştirirken:
En kalabalık atom grubu bulunan bileşiğin kat sayısı 1 olarak alınır.
Hidrojen ve oksijenin eşitlenmesi en sona bırakılmalıdır.
Atom eşitliğini sağlamak için kullanılan katsayılar bileşiğin baş tarafına yazılır ve bu katsayılar bileşikteki herbir atomla çarpım durumundadır.
H2O ® 2H, 1 O
H3PO4 ® 3H, 1P, 4O
Ca(OH)2 ® 1Ca, 2O, 2H
CH3COOH ® 2C, 4H, 2O
2CaCl2 ® 2Ca, 4Cl
şeklinde atom sayıları hesaplanır.
Denklem Katsayılarının Anlamı
Bir denklem eşitlendiğinde maddenin katsayısı o maddenin mol sayısı demektir.
Örnek 1
Al + S ® Al2S3denklemini denkleştiriniz?
Çözüm
Bu denklemde Al2S3 ün katsayısı 1 olarak alınır. Al nin katsayısı 2, S nin katsayısı 3 olmalıdır.
Denklemin denkleşmiş hali;
2Al + 3S ® Al2S3 olur.
Örnek 2
CaO + H3PO4 ® Ca3(PO4)2 + H2O denklemini denkleştiriniz?
Çözüm
Ca3(PO4)2 nin katsayısını 1 alalım. Denklemin sağ tarafında 3 tane Ca atomu vardır. Sol tarafta da 3 tane Ca atomu olması için CaO nun katsayısı 3 olmalıdır.
Sağ tarafta 2 tane P atomu vardır. Sol tarafta da 2 tane P olması için H3PO4 ün katsayısı 2 olmalıdır. Hidrojen ve oksijenin eşitlenebilmesi için H2O nun katsayısı 3 olmalıdır.
Denklemin denkleşmiş hali :
3CaO + 2H3PO4 ® Ca3(PO4)2 + 3H2O
Örnek 3
K2Cr2O7 + 2X ® 2K2CrO4 + H2O denkleminde X bileşiğinin formülü ne olmalıdır?
1.Bir parça etin yapısındaki proteinin ağıza alınmasından başlayarak ince bağırsaklardan kana geçinceye kadar geçirdiği kimyasal değişmelerin yapıldığı organların doğru sıralanmış şekli aşağıdakilerden hangisidir? A)Ağız-mide-incebağırsak B)Mide- incebağırsak-kalın bağırsak C)Mide-12 parmak bağırsağı-ince bağırsak D)Ağız-mide-incebağırsak E)12 parmak bağırsağı-ince bağırsak-kalın bağırsak ÇÖZÜM: Etin yapısında bol miktarda protein vardır. Proteinin sindirimi midede başlar, on iki parmak bağırsağında devam eder ince bağırsakta tamamlanır CEVAP-C-.
2.Çeşitli besinlerle beslenen sağlıklı bir kişinin besinleri sindirildikten sonra ince bağırsaklarından alınan sıvı incelenirse bu sıvıda aşağıdakilerden hangisi bulunmaz? A) Aminoasitler B) Früktoz C) Yağ asitleri D) Galaktoz E) Maltoz ÇÖZÜM; Sağlıklı insanların çeşitli sindirim organlarında sindirim düzenli bir şekilde devam eder. Sindirimin tamamlandığı organlar ince bağırsaklardır. İnce bağırsaklarda proteinler amino asitlere, yağlar yağ asitleri gliserine, karbonhidratlar suda çözünmüş yapı birimleri şeklinde bulunurlar. Sağlıklı insanların ince bağırsaklarında sindirimi tamamlanmamış maddeler bulunmaz. CEVAP-E-
3.Bazı koşullarda mide asidi artar ve mide ekşimeleri görülür. Bu durumda sulandırılmış olarak içilen yemek sodasının işlevi aşağıdakilerden hangisidir? A)Mide asidinin enzimler üzerindeki etkisini hızlandırmak. B)Midedeki sindirimi hızlandırmak C)Mide öz suyunun salgılanmasını sağlamak. D)Mide asidi ile tepkimeye girerek zararlı etkisini engellemek. E)Mide öz suyunun mide hücreleri ile ilişkisini kesmek. ÇÖZÜM;Yemek sodası mide özsuyunda bulunan tuz asidi ile kolayca tepkimeye girebilir. Tepkime sonucunda safra tuzu karbondioksit ve su oluşur. Bu durumda yoğun mide asidinin mideye olan zararlı etkisi ortadan kalkar. Ancak yemek sodasının sürekli alınması midedeki sindirimi engelleyicidir. Çünkü mide enzimleri asidik ortamda Etkinlik gösterirler, mide öz suyunun asitlik özelliği bu çeşit tepkimelerle ortadan kaldırılırsa protein sindirimi eksik kalacaktır. CEVAP-D-
4.I Alkolün mide ve ince bağırsaktan kana geçmesi II Ekmeğin çiğnenmesi III Glikozun uygun koşullarda etil alkole parçalanması IV Proteinlerin amino asitlere parçalanması V Nişastanın maltoza parçalanması VI Glikozdan glikojen üretilmesi A)III B)V C)II D)IV E)VI ÇÖZÜM; Sindirimde büyük moleküller, enzimlerin etkisiyle yapılarına su katılarak küçük moleküllere parçalanırlar. Sindirim kimyasal bir olaydır, sindirim doğrudan canlıya gerekli enerjinin üretimini sağlamaz. Nişastanın maltoza, proteinlerin amino asitlere parçalanması sindirim olayıdır. CEVAP-C-
5.Tenyalar sindirilmiş besinleri vücut yüzeyleri ile emerek alan çok hücreli parazitlerdendir. Bu açıklamaya göre aşağıdaki sindirim olaylarından hangisi tenyaların yaşamasına en uygun ortamdır? A)Mide B)İnce bağırsaklar C)On iki parmak bağırsağı D)Son bağırsak E)Kalın bağırsak ÇÖZÜM; Sindirim sisteminde sindirimin tamamlandığı, besinlerin kana geçebilecek duruma geldiği organlar ince bağırsaklardır. Tenyalar yalnız küçük molekülleri emebildiklerine göre tenyaların yaşamasına en uygun yer ince bağırsaktır. CEVAP-B-
6. Canlıların besinlerle birlikte mikrop alma olasılıkları çok yüksektir. Buna karşın sindirim organlarında mikrobik hastalıklarının düşük olmasının nedenini aşağıdaki açıklamalardan hangisi en iyi açıklar? A)Mikroplar çiğneme sırasında parçalanırlar B) Kalın bağırsakta yaşayan faydalı bakteriler mikropları yok ederler. C) Mikroplar sindirim enzimleri ile parçalanırlar D)Beyaz kan hücreleri mikropları yok ederler F) Sindirim öz sularının belli bir asitlik ve bazik özelliği vardır. ÇÖZÜM; Mikropların çoğu asit ve baz etkilerden zarar görürler. Sindirimin öz sularının belli bir asitlik ve bazik özelliği mikropların çoğunun yaşamasına olanak vermeyen ortamlardır. CEVAP-E-
7. İki köpeğin dolaşım sistemleri bir tüpte birbirine bağlanıyor ve daha sonra köpeklerden birisi pişmiş etle besleniyor. İkinci köpek beslenmediği halde midesinde mide özsuyunun salgılanmaya başladığı görülüyor. Bu deney aşağıdakilerden hangisi açıklayabilir? A) Mide özsuyunun salgılanmasında sinirsel denetimin olduğunu B) Mide özsuyunun salgılanmasında hormonal denetiminde olduğunu C) Köpeklerin mide özsuyunun her zaman aynı miktarda salgılandığını D) Köpeklerin ikiz olduğunu E) Köpeklerin dolaşım sistemlerinin birbirine benzediğini ÇÖZÜM; İki köpeğin birleştirilen yapıları dolaşım sistemidir. Dolaşım sistemi ile köpekler arasında deneysel olarak bağlantı kurulmuştur. Köpeklerin sinir sistemleri aynıdır. Sinir sistemleri aynı olmasına karşın birinin midesi diğerine bağlı olarak uyarılırsa uyarıcı madde kanla taşınan hormon olmalıdır. CEVAP-B-
8. Bir maymunun pankreas kanalları kapatılarak on iki parmak bağırsağına pankreas öz suyunun akıtılması engelleniyor. Maymunun iştahının arttığı buna karşın sürekli kilo kaybettiği gözleniyor. Bu deney ile aşağıdakilerden hangisi kanıtlanabilir? A)On iki parmak bağırsağının kendi enzimlerinin olmadığı B)Pankreasın karma bir bez olduğu C)Pankreas öz suyunun on iki parmak bağırsağındaki sindirimde önemli etkisi olduğu D) Pankreasın işlevini hormonlarla tamamladığı E) Pankreasın karaciğerle birlikte işlev yaptığı ÇÖZÜM; Deneyde kullanılan maymunun iştahının artması kanındaki besin konsantrasyonun azalmasıyla açıklanabilir. Kandaki besinin azalması ince bağırsaklarda besinlerin yeterince emilememesi ile olabilir. İnce bağırsaklarda besin emilememe nedeni pankreas kanalının kapatılmasıyla ilgili olduğuna göre pankreasın sindirimde çok önemli işlevi vardır. CEVAP-C-
9. Sağlıklı bir köpek çeşitli besinlerle beslendikten sonra mide özsuyu alınarak inceleniyor. Mide özsuyunda aşağıdaki maddelerden hangisi bulunmaz? A) Yağlar B) Proteinler C) Peptonlar D) Gastrin E) Vitaminler ÇÖZÜM:Gastrin midenin özel bazı hücreleri tarafından salgılanan salgılandığı anda kana geçen bir hormondur. Bu nedenle mide özsuyunda gastrin bulunmaz. CEVAP-D-
10.safra kesesinin kanalı safra taşlarıyla tıkanmış bir kişinin dışkısı sarı renk yerine kireç renginde olmaktadır. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Dışkıya renk veren safra boyalarıdır. B) Safra yağların sindirimini kolaylaştırır C) Safra karaciğerin salgısıdır. D) Safra 12 parmak bağırsağında bulunur E) Safranın yapısında bol safra tuzları vardır. ÇÖZÜM: Karaciğerin salgısı olan safra kesesinde depolanan safranın yapısında safraya renk veren safra boyaları da vardır. Safra 12 parmak bağırsağında işlevini tamamladıktan sonra ince bağırsaklara ulaşır. Safranın yapısında bulunan safra tuzları incebağırsaklarda geri emilir. Safra boyaları ise kalınbağırsağa geçerler ve dışkının rengini oluştururlar. CEVAP-A-
11.ince bağırsak tümörlerini oluşturan hücrelerde çok sayıda mitokondri olup besinlerin kana geçişi sırasında bol miktarda enerji üretirler. Bu özellikleriyle ilgili olarak aşağıdaki özelliklerden hangisi geçerlidir? A) besinlerin ince bağırsakta kana geçişi basit bir difüzyonla olur. B) İnce bağırsak hücrelerinin bazıları fagositozla besin alabilirler. C) İnce bağırsak hücreleri sürekli yenilenirler. D) Besinlerin tümü ince bağırsakta emilirler. E) Besinlerin tümürlerdeki kılcal damarlara geçişinde aktif taşıma da yapılmaktadır. ÇÖZÜM: Bir hücrede enerji kullanımı arttıkça enerji üretimi de artar. Evrimleşmiş hücrelerde enerji üretiminden sorumlu organel mitokondrilerdir. Aktif taşıma enerji kullanılarak yapılan bir olaydır. Aktif taşıma yapan hücreler daha çok enerjiye ihtiyaç duyarlar, mitokondri sayıları fazla olan hücreler daha çok enerji üretebilirler. CEVAP-E-
12. Antibiyotikler mikrop öldürücü maddelerdir. Sürekli alındıklarında kalın bağırsaktaki yararlı bakterileri de öldürürler. Bu durumda kanda hangi maddenin konsantrasyonunda an fazla azalma olur? A) Aminoasitlerin B) Yağ asitlerinin C) Glikozun D) K ve B vitaminlerinin E) Gliserinin ÇÖZÜM: Kalınbağırsakta yaşayan bakteriler K ve B vitaminlerini üreterek vücudumuza yarar sağlarlar. vücudumuza gerekli k vitaminin çoğu bu bakteriler tarafında üretilir. CEVAP-D-
13. Kalınbağırsağın içyüzü dizanteri mikroplarının etkisi ile zedelenirse kalın bağırsaktaki sağımsal hareketler hızlanır. Böyle bir durumun canlı açısından en önemli zararı ne olabilir? A) Su kaybı B) Mikropların kana geçişi C) Besin kaybı D) Yararlı bakterilerin yok edilmesi E) Dışkının azalması ÇÖZÜM: vücudumuz için gerekli suyun çoğu kalın bağırsaklarda emilmektedir. Kalın bağırsakta sağımsal hareketler hızlandığında kalınbağırsak özsuyunun hareketi hızlanır, suyun emilmesi için yeterli zaman olmadığından dışkı çok sulu olarak (ishal) atılır. CEVAP-A-
14. Memeli canlıların sindirim sistemlerinde aynı maddenin sindiriminden sorumlu bir enzimin birden fazla sindirim organında sağlanmasının canlıya sağladığı en önemli yarar nedir? A) Sindirim kolaylaştırmak B) Sindirimi hızlandırmak C) Besin kaybını engellemek D) Artıkların atılmasını kolaylaştırmak E) Sindirim organlarını korumak ÇÖZÜM: Sindirim organlarında besinler hepsinin sindirilebileceği kadar uzun süre kalmazlar. Bu durum besin kayıplarına neden olur. Aynı enzimin birden fazla organda salgılanması bazı besinlerin birkaç organda sindirime girmesini sağlar. Sindirilme sürelerini uzatır. Geçiş süresinin kısa olmasıyla ilgili besin kaybını engeller. CEVAP-C-
15. Bazı koşullarda mide hidroklorik asit salgılayamaz. Böyle bir koşulda kanda aşağıdaki maddelerden hangisi konsantrasyonu azaltır? A) Suyun B) Amino asitlerin C) Yağ asitlerinin D) Vitaminlerin E) Glikozun ÇÖZÜM; Mide enzimleri asit ortamda etkin olup, midede protein sindirimi başlatmaktadır. Ayrıca başka bir sindirim organında protein sindirimi başlatacak enzim yoktur. Midenin hidroklorik asit salgılaması azaldığında protein sindirimi eksik kalır. Proteinler amino asitler şeklinde kana geçtiklerine göre emilen amino asit azalır. Kanda amino asit konsantrasyonu azalacaktır. CEVAP-B-
16. Protozoa ve süngerlerdeki sindirimi toprak solucanında gerçekleşen sindirimden farkı aşağıdakilerden hangisi gösterilmiştir? A) Sindirim enzimlerinin hücre dışında etkili olması B) Hücre içi sindirim yapması C) Sindirim enzimlerin,in farklı olması D) Besinlerinin yalnızca fiziksel olarak parçalanmaları E) Sindirim için suya gereksinimlerinin olmaması. ÇÖZÜM; Protozolar bir hücreli canlılar, Süngerler basit yapılı çok hücrelilerdir. Hücre içi sindirim yaparlar. Toprak solucanı ise onlara göre evrimleşmiş bir canlı olup hücre dışı sindirim yapmaktadır. CEVAP-B-
17.Sindirim öz suları içindeki sindirim enzimleri ince bağırsağın son kısmında sindirilerek amino asitler şeklinde kana geri emilirler. Bu durumun canlıya sağladığı yarar aşağıdakilerden hangisidir? A) Protein kaybı engellenir B) Su kaybı engellenir C) Artıkların sağımsal hareketleri yavaşlar D) Emilme hızlanır E) Enzimlerin zararlı etkisi yok olur ÇÖZÜM; Enzimler protein yapıdadır. Sindirim enzimleri her sindirim olayında yeniden salgılanırlar. Sindirimdeki görevleri tamamlandıkça sindirim öz sularıyla birlikte sindirim sisteminin sonuna doğru hareket ederler. Bunlar dışkı ile dışarı atılmış olsalardı vücutta bol ve sürekli protein kaybı olurdu. CEVAP-A-
18. İnsanın sindirim sisteminde proteinlere etki eden enzimler salgılandıklarında inaktiftirler Bunun yararı aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) Salgılandıkları hücrelerin proteinlerin sindirimi sağlanır B) Salgılandıklrı hücrelerin proteinlerini sindirmeleri engellenir C) Sindirim organlarının çalışmasını hızlandırır D) Enzimlerin özgünlükleri korunur E) Enzimlerin diğer enzimleri sindirmeleri engellenir ÇÖZÜM; Protein sindiriminden sorumlu enzimler aktif olarak salgılansaydı salgılandıkları hücrelerin yapısında bol bulunan proteinlerde etki ederek zarar görürdü. CEVAP-B-
19. İnsülin ile glukagonun işlevleri arasında belli bir ilişki vardır. Bu ilişkiye uygun olan ilişkileri olan madde çifti aşağıdakilerden hangisidir? A) Amilaz-Lipaz B) Fibronejen-Trombojen C) Fibrin-serum D) Heparin-Serum E) Tripsin-Amilaz ÇÖZÜM; Pankreasın salgısı olan insülin kandaki glikozu düşüren bir hormondur. Yine pankreasın salgısı olan glukagon kandaki şeker miktarını arttırır. İnsülin ve glukagon aynı organda salgılanan, zıt çalışma ile kandaki şekeri düzenleyen hormonlardır. Heparin ve Fibrinojende karaciğerde salgılanan salgılar olup, heparin pıhtılaşmayı engelleyici, fibrinojen pıhtılaşmayı salgılayıcı ve kanda bulunan maddelerdir. CEVAP-B-
20.Bir hayvanın midesinden alınan doku parçası diğer hayvanın göğüs bölgesine kılcal damarlara temas edecek şekilde aşılanıyor. Canlının midesine sindirim salgıları oluşurken göğüsteki parçalarda salgı üretiyor. Bu deney için en doğru sonuç aşağıdakilerde hangisidir? A) Sindirim salgısını uyaran maddeler kanla taşınır B) Besinler kana geçerek sindirim salgısını oluşturur C) Sinirler her yerde benzer hücre topluluklarına aynı emri taşırlar D) Salgı bezleri kana bazı maddeler verirler E) Salgıların meydana gelmesinde hormon ve sinirler birlikte etki ederler ÇÖZÜM; Bir mide parçası göğüs bölgesine aşılandığında mide salgıları üretebiliyorsa, bu sindirim salgısını uyaran maddelerin kanla taşınmasıyla açıklanır. Çünkü aşılanan parça sinirsel uyartıları algılayıp tepki göstermez. CEVAP-A-
21. Bir hayvanın on iki parmak bağırsağına A,B ve C maddeleri birlikte enjekte edildiğinde pankreas salgılarına on iki parmak bağırsağında rastlanıyor. AB verilince yine salgılanma görülüyor. AC ve BC ikili gruplar halinde verildiğinde ise salgılanma görülmüyor. Salgıların salgılanarak on iki parmak bağırsağına ulaşmasında etkili madde aşağıdakilerden hangisinde verilmektedir? A) C ve A B) Yalnız A C) B ve C D) Ave B E) Hepsi ÇÖZÜM; Pankreas enzimlerinin salgılanmasına A,B,C maddeleri birlikte ve AB maddeleri birlikte etki ediyor fakat A,C ve B,C ikili gruplar halinde verildiğinde etkili olamıyorsa, pankreas enzimlerinin salgılanmasına A ve B maddeleri etki etmektedir. CEVAP-A-
22. Dr. Bomont midesi delik hastasından aldığı mide öz suyu ile şişe içinde et parçasının sindirimini inceliyor. Aynı kütledeki et parçasının midede çok daha çabuk sindirildiğini görüyor. Bu olayın nedenini en iyi açıklayan cümle aşağıdakilerden hangisidir? A) Midede et bulundukça sindirim faaliyeti artar B) Midedeki mekanik karıştırma kimyasal sindirimi hızlandırır C) Mide enzimlerinin aktifliği dışarıda azalır D) Oksijenle temas protein sindirimini yavaşlatır E) Mideye ulaşan tükrük salgıları sindirim hızını arttırır ÇÖZÜM; Midede kimyasal sindirim devam ederken karıştırma ve çalkalama hareketleri de devam eder. Bu hareketler proteinler sindirilirken oluşan küçük parçacıkların dağılarak sindirim enzimleri ile daha sık karşılaşma olasılığını arttırır. Dolayısıyla sindirimi hızlandırır. Kısaca, midedeki karıştırma kimyasal sindirimi hızlandırır. CEVAP-B-
23. Pankreasın ve karaciğerin ortak yanı aşağıdakilerden hangisidir? A) Her iki side glikojen depo ederler B) Her iki side açık salgı bezidir C) Her iki side karma bezdir D) Her iki side kana insülin verir E) Her iki side kan depo eder ÇÖZÜM; Pankreas bezi; sindirim enzimleri ve hormonlar salgılar. Karaciğer ise safra suyu ve heparin hormonu salgılar İki side karma bez özelliği gösterir. CEVAP-C-
24. Aşağıdaki canlılardan hangisi hem iç hem de dış sindirim olur? A) İnsan B) Terliksi hayvan C) Ekmek küfü D) Balık E) Hidra ÇÖZÜM; Hidra ilkel sindirim açıklığı içine aldığı küçük organizmaları önce bu sindirim açıklı içine boşalttığı sindirim enzimleri ile küçük parçalara ayırır. Bu bir hücre dışı sindirimdir. İlkel sindirim açıklığı çevresindeki hücreler küçük parçaları fagasitoz yaparak sindirmeye devam ederler. Bu da hücre içi sindirimdir. Verilen canlılardan yalnız hidrada hücre içi ve hücre dışı sindirim vardır. Verilen canlılarda yalnız hidrada hücre içi ve hücre dışı sindirim vardır. CEVAP-E-
*. Cisimleri hareket ettirebilen …………………………………………. temas gerektiren kuvvettir. *. Yer çekimi kuvvetti fiziksel temas ………………………………………… *. Cisimleri hareket ettirmek, şekillerini değiştirmek veya hareketli bir cismi durdurmak için ona …………………………………… uygularız. *. Demir, nikel, kobalt gibi maddeleri çekme özelliği gösteren maddelere …………………………… denir. *. Elinizdeki taşı serbest bıraktığınızda onu yere doğru çeken ……….. …………….. kuvvetidir. *. Mıknatısın uyguladığı kuvvete ……………………………….. kuvvet denir. *. Çok pürüzlü yüzeyler arasında sürtünme kuvveti …………………………………….. *. İçine demir tozları karıştırılmış plâstik mıknatıs tarafından ………………………………………. *. Hareket halindeki bir cisme hareketi ile ………… yönde etki eden kuvvete sürtünme kuvveti denir. *. Sürtünen makine parçalarının aşınmasını önlemek için araları …………………………. *. Cisim yüzeyi ile ………………. arasında meydana gelen sürtünmeye hava direnci denir. *. Su …………………….., su içinde hareket eden cisimlerin hareketini zorlaştırır. *. Mıknatısın ………… kutupları birbirini çeker, …………….. kutupları birbirini iter. *. Saça sürtülen tarak küçük kağıt parçalarını çeker. Bu kuvvet temas …………………………… kuvvettir. *. Kışlık ayakkabıların altlarının dişli olması sürtünme kuvvetini …………………………………..
2. Doğru ifadelerin başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazın.
(…..) Kuvvet, hareket halindeki bir cismin hızını değiştirebilir. (…..) Çantamızı taşırken fiziksel temas gerekir. (…..) Mıknatıs, bakır ve tahta parçacıklarını çeker. (…..) Mıknatısın kuvveti temas gerektiren bir kuvvettir. (…..) Bir çubuk mıknatıs ortadan ikiye bölünürse tek kutuplu iki mıknatıs elde edilir. (…..) Sürtünme kuvveti sayesinde cisimler bıraktığımız yerde kalır. (…..) Sürtünme pürüzlü yüzeylerde daha azdır. (…..) Bir cisim havada, suya göre daha hızlı hareket eder. (…..) Seramik yüzeyde, halı yüzeye göre daha rahat yürürüz. (…..) Otomobiller hava direnci göz önüne alınarak tasarlanır.
(…..) Sürtünme kuvveti, her zaman harekete zıt yönde oluşur. (…..) Rüzgâr, cisimleri hareket ettirebilen temas gerektiren kuvvettir. (…..) Çok hızlı uçan jet uçakların kısa pistlere inerken, paraşüt açarak durmasını kolaylaştırır. (…..) Mıknatıslar, elektronik donanımlı bazı eşyalara ( cep telefonu, bilgisayar gibi ) yaklaştırılırsa zarar verebilir. (…..) Mıknatısların çekme özelliği, cam, tahta ve kâğıt gibi maddelerden geçmez.
3. Aşağıdakilerden hangisinde cisimlere etki eden kuvvet diğerlerinden farklıdır? A. Mıknatısın iğneyi çekmesinde. B. Vincin yükü kaldırmasında. C. Yüksek bir yerden bırakılan topun yere düşmesinde. D. Yünlü kumaşa sürtülen tarağın kâğıt parçalarını çekmesinde.
4.
Özdeş dört mıknatıs şekildeki gibi yan yana konulursa mıknatısların alacağı konum nasıl olur?
5. Yüksek atlama yapan bir sporcu neden belli bir yüksekliğe ulaşmakta zorlanır? A. Fazla yükseğe atlayamadığından. B. Yüksek atlamanın zorluğundan. C. Yer çekimi kuvveti yüzünden. D. Gücü fazlasına yetmediğinden.
6. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A. Bir cismi itmek temas gerektiren bir kuvvettir. B. Cisimlerin yere düşmesine neden olan bir kuvvet vardır. C. Uzayın her noktasından cisimler Dünya’ya doğru gelir. D. Yer çekimi kuvveti tüm cisimlere etki eder.
7. K noktasından serbest bırakılan eşit kütleli cisimlerden X, P noktasına kadar çıkarken Y, O noktasına kadar çıkabiliyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (Bölmeler eşit uzunluktadır.) A. Y cismine etkiyen sürtünme kuvveti daha büyüktür. B. X cisminin yüzeyi Y’ye göre daha pürüzlüdür. C. Her iki cisim de KL arasında hızlanır. D. Y zımpara kâğıdı kaplanmış takoz, X cam takoz olabilir.
8. Bir sürücü bir arabayı fren yaparak durdurmaktadır. Arabayı durduran etki hangisidir? A. Tekerlekle yer arasındaki sürtünme kuvveti. B. Tekerlekle fren arasındaki sürtünme kuvveti. C. Arabanın havayla olan sürtünme kuvveti. D. Sürücünün frene basması.
9. “Cisimler arasında fiziksel temas sonucu ortaya çıkan kuvvetlere temas kuvvetleri denir.” Buna göre aşağıdakilerden hangileri temas kuvvetleri etkisiyle meydana gelir? 1. Belli bir yükseklikten serbest bırakılan taşın yere düşmesi. 2. Rüzgârlı havada yerdeki hafif toz ve kâğıtların uçuşması. 3. Yün kumaş parçasına sürtülen plâstik tarağın, küçük kâğıt parçacıklarını çekmesi. 4. Yuvarlanan bir topun, çarptığı ikinci topu harekete geçirmesi. A. 1-3 B. 2-4 C. 1-2-3 D. 2-3-4
10. Çok hızlı uçan jet uçakları kısa pistlere inerken paraşüt açar. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. Uçağın tekerlekleri pist yüzeyi ile daha az sürtünür. B. Paraşüt uçağın pist yüzeyinde kaymasını önler. C. Uçağın ağırlığı artar. D. Paraşütün geniş yüzeyine çarpan hava daha büyük bir hava direnci oluşturarak uçağın durmasını kolaylaştırır.
11. Aşağıdaki olaylardan hangisi sürtünmenin hayatımızı kolaylaştırdığı durumlara örnektir? A. Buzlu yollarda kayarak yol almak. B. Paraşütle yere inmek. C. Çakıllı yollarda yavaş gitmek. D. halının üzerinde bilye oynamak.
12. Sürtünme kuvveti ile ilgili tümceleri ARTIRIR ya da AZALTIR sözcükleri ile tamalayın. *. Ağır cisimlerin altına sürülen yağ sürtünme kuvvetini …………………………………… *. Çok dik yokuşlara girinti çıkıntı yapılması sürtünme kuvvetini ………………………………….. *. Kayakçıların düz ve pürüzsüz kayak kullanması sürtünme kuvvetini …………………………….. *. Kışlık ayakkabıların dişli olması sürtünme kuvvetini …………………………………….. *. Otomobil tekerlerinin göbeklerine çelik bilye konulması sürtünme kuvvetini ………………………..
KUVVET, HAREKET, ELEKTRİK KONUSUYLA İLGİLİ TEST SORULARI
1)I. Kuvvet hareketli bir cismi durdurur
II.Kuvvet birimi Newton’dur
III. Kuvvet vektörel büyüklüktür.
IV. Kuvvet dinamometre ile ölçülür.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
A) I , IVB) I , II, IVC) I , III , IVD) I , II , III , IV
2-)Yüzeyle arasında 18 N sürtünme kuvveti olan duran bir cismi aşağıdaki kuvvetlerden hangisiyle hareket ettirebiliriz?
A) 6B) 9C) 12D) 20
3-)I. Atom çekirdeği pozitif yüklüdür
II. Elektronyüksüz taneciktir
III.Nötron negatif yüklüdür
IV.Proton pozitif yüklüdür
Yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız IB)I,IIC) I,IVD) II,IV
4-)Bir öğrenci ,tebeşir tozu,demir tozu, tuz karışımını birbirinden ayırmak için aşağıdaki yöntemleri uyguluyor .
I. Suda çözme
II. Mıknatıs kullanma
III. Süzme
IV. Kristallendirme
Öğrenci bu yöntemleri hangi sıra ile uygulamalıdır ?
A) II,I,III,IVB) III,I,II,IVC) IV,III,I,IID) I,IV,II,III
5-) Basit makinelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A)Bazılarında kuvvetten bazılarında yoldan kazanç sağlanır.B)Enerji ve işten kazanç sağlar
C) Kuvvetten kazanç olursa yoldan kayıp olurD)Yoldan kazanç olursa kuvvetten kayıp olur
6-) 60Watt’lıkbir elektrikli alet 5 dakikada kaç Joule enerji harcar?
A) 18000B) 15000C) 3000D) 120
7-) Bir su cenderesinde kuvvet kazancı aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?
A) Kullanılan sıvının cinsineB) Piston yüzeylerinin oranına
C) İçindeki sıvının miktarınaD) Sıvının yoğunluğuna
8-)MaddeKütle(gr)Hacim(cm3)
X350150
Y30060
Z500100
Yukarıda X,Y ve Z maddelerine ait değerler verilmiştir.
Bu maddelerden hangileri aynı madde olabilir?
A) X ve YB) X ve ZC) Y ve ZD) X, Y ve Z
9-)Bir öğrenci suyun içine bir yumurta bıraktığında yumurta suyun içine batıyor.
Yumurtanınsuda yüzmesi için öğrenci aşağıdakilerden hangisini yapmalıdır?A) Kaba su ilave etmeliB)Suyu soğutmalıC) Su buharlaştırılmalıD) Suyun içinde bol miktarda tuz çözmeli
10-)Aşağıdaki canlılardan hangileri enerji piramidinin en alt ve en üst basamağında bulunur?
A) Papatya – AslanB)Arpa – Akbaba
C) Salyangoz – MeşeD)Arpa - At
Cevaplar
1-D,2- D , 3-C ,4- A , 5-B , 6-A, 7-B , 8-C , 9- D , 10- B
